Uvod

Arebica je pismo kojim su se služili Bošnjaci i bila je prisutna kod svih muslimanskih naroda širom svijeta. Riječ arebica je nastala od riječi „areb“ što označava ime naroda, Arapi, i dodat je sufiks -ica. Pismo je varijanta arapskog pisma koja je prilagođeno fonetskom pravopisu bosanskog jezika.

Kako je nastala Arebica

Godine 1464. Bosna je pala pod osmanlijsku vlast i tada arebica zapravo nastaje. Bošnjaci koji su tada primili Islam i koji su praktikovali vjeru, proizveli su arebicu.

Tada se u narodu mektebsko, to jest osnovno vjersko, obrazovanje smatralo obaveznim. Stečeno znanje u mektebu se moglo upotrebiti u različite svrhe, pa je došlo do želje za pisanjem poezije, novog pisma i slično. Došlo je do prilagođavanje to jest modifikacije arapskog pisma, ali pritom nikakav normativni akt nije postojao. Arebica je tada imala različite varijante pisanja, jer sama vlast nije prepoznala interes u tome da nastane još jedno pismo, pa se danas možemo susresti sa različitim tipovima pisma, jer ga je svaki pisac prilagođavao sebi.

Omer Humo, koji je bio autor prve štampane Alhamijado knjige i veliki borac za bosanski jezik, Ibrahim Berbić, Junuz Remzija Stovra, Ibrahim Seljubac ili Arif Sarajlija, njihova nastojanja nisu imala odjeka. Konačno normativno riješenje donosi reis Džemaludin Čaušević.

Postoje Bošnjaci koji se služe arebicom, nana Nura Ferhatović je 1946. od hodže Ahmeta Muminovića  naučila arebicu i dalje se koristi njome

Džemaludin Čaušević kao reformator arebice

Reis Džemaludin Čaušević je uvidio ovaj problem i htio je vratiti pismo većini građana. Arapsko pismo koje se izučavalo u vjerskim školama nije bilo prilagođeno bosanskom jeziku, pa je pismenost bila privilegija samo sveštenih lica i još nekim građanima begovskog porijekla. Zbog svih ovih razloga on nastoji da svojim radom opismeni običan narod i samim tim doprinese poboljšanju položaja Bošnjaka.

Reformira arebicu i radi lakšeg pisanja na bosanskom jeziku on uvodi đ, nj, lj i ć, te vokale o, i, e. Reformisana arebica je nazivana različitim imenima, neka od tih su: reformirana arebica, mektebica i matufovača.

Za Bošnjake u Sandžaku je također jako bitan pokušaj reforme Arifa Sarajlije iz Novog Pazara. On bi na početku mevluda napisao kako se označavaju c, nj, lj i o koji ne postoje u arapskom jeziku.

Štampana djela na arebici

Prva štampana knjiga arebicom je ,,Ovo je od vjerovanja na bosanski jezik kitab”

Mehmeda Agića iz 1868. godine, a poslednja Fikhul-ibadat Muhameda Seida Serdarevića iz 1941. godine, između kojih je objavljeno četrdesetak knjiga u tiražu od preko pola miliona primeraka (izvor: Baćićanin, Šemsović 2010).

Prvo djelo štampano na arebici, ujedno i prvi strip na arebici, nakon 64 godine je strip „Hadži Šefko i Hadži Mefko“ objavljen 2005. godine. Autori ovog djela su Amir Al-Zubi i Meliha Čičak-Al-Zubi.

Priredio: Mehmedalija Karišik

 

Literatura:

  1. Preplitanje kultura na tlu srbije u osmansko doba – na primeru alhamijado književnosti – Fuad Baćićanin
  2. makdizdar.ba
  3. tenvir.org/alhamijadoknjizevnost/
  4. bs.wikipedia.org/
  5. stav.ba
  6. globalcir.com

 

Dozvoljeno je preuzimanje autorskog teksta uz obavezno navođenja izvora tenvir.org u  jednoj u  od prve tri rečenice, kao i na kraju teksta i uz navođenja imena persona koje su priredile tekst. Korišćenje materijala uz nepoštovanje bilo kog od pomenutih pravila smatraće se kršenjem autorskih prava i podlježe zakonskoj odgovornosti.

Podijelite objavu