Sebilj je javna česma specifičnog oblika koja je karakteristična za islamsku arhitekturu. Njen naziv potiče iz arapske riječi سبيل  (sabīl) čije je značenje izvorno „put“ ili „staza“, i u tom značenju se više puta, kako metaforički tako i bukvalno pominje u Kur’anu. Smatra se da je svoje značenje dobila od toga što je uglavnom podizana u dobrotvorne svrhe, čime utire put onog ko je dao da se izgradi ka Džennetu.

Ovi objekti su podizani iznad cisterni sa vodom, i ta voda je izlazila i prolazila kroz mermerne useke (selsebile) gdje je radnik, smješten u sredini kupio i distribuirao osobama u blizini kojima je voda potrebna kroz šalter koji je bio ograđen kao prozor s rešetkama. Kasnije sa razvićem česmi i njihovom pristupačnošću potreba za šalterima je nestala ali je oblik ostao. Sebilji su smatrani potrebom i njihovo podizanje je smatrano aktom poniznosti pred Allahom dž.š. iz razloga što je čistoća pola imana i velike povezanosti i važnosti vode i čišćenja u islamu, kao i da je obaveza muslimana da napoji žednog.

Sebilji su se rasprostranili širom Mamelučkog sultanata i Osmanske imperije, te imamo mnogo sebilja širom Kaira i Istanbula. Najstariji datira iz 1077. godine u Kairu, iz fatimidskog doba, dakle i pre Mameluka. Kasnije su se u Egiptu razvili i sebil-kuttabi. U prizemlju bi stajao sebilj, dok se na spratu nalazila ustanova za osnovno vjersko obrazovanje. U Osmanlija sebilj je bio simbol javne imovine. Iako je tehnologija napredovala, odluka da se koriste slavine kod sebilja je dočekana sa negodovanjem, jer je smatrano da to ograničava pristup vodi kao ljepoti Allaha dž.š. Osmanlije su podizali poligonalne sebilje širom svoje države, što uključuje i sebilje širom Bugarske i BiH. Ako je grad bio u mogućnosti, iz sebilja bi tekao šerbet praznicima. Odlazak do sebilja radi nabavke vode bio je svakodnevnica u Istanbulu do 20. vijeka kada su kuće dobile vodovod i kanalizaciju.

Sarajevo je bilo poznato po tome što je sredinom 17. vijeka, prema zapisima osmanskog putopisca Evlije Čelebije, imalo 300 sebilja. Doduše, dolaskom austrijskog vojskovođe Eugena Savojskog u Sarajevo, spaljeni su mnogi objekti, uključujući i svi sebilji. Sarajevo nije imalo nijedan sebilj poslije toga sve do 1753. godine, kada je Mehmed-paša Kukavica podigao zatvoreni sebilj na Baščaršiji koji je kasnije i uvakufljen. Ovaj sebilj bio je priključen na vodovod „Gazi Husrev-beg“. Sadašnji sebilj na Baščaršiji je podignut 1891. po nacrtima češkog arhitekte Aleksandra Viteka, iz razloga što je stari sebilj izgorio u požaru 1852. Sadašnji sebilj je restauriran 1984. za potrebe OI u Sarajevu, a kasnije razoren devedesetih godina. Današnji izgled poprima poslije restauracije 2006.

U znak prijateljstva poslate su i podignute replike bosanskog sebilja u gotovo svim gradovima Sandžaka, Beogradu, Zagrebu, Rimu, i Rizeu, dok je sebilj u Sent Luisu podignut na inicijativu tamošnje bošnjačke zajednice. Sebilj u Novom Pazaru podignut je 2010. godine.

Sebilj na Baščaršiji

Sabil-kuttab iz 1744. u Kairu

Osmanski sebilj izgrađen uz džamiju Al-Džazar u Akou

Priredili: Omer Mihović, Sara Mulić i Demir Skenderović

 

Bibliografija:
http://islamicart.museumwnf.org/database_item.php?id=monument;ISL;eg;Mon01;14;en
https://en.wikipedia.org/wiki/Sebil_(fountain)
Grabar O, (1990) Muqarnas: An Annual on the Visual Culture of the Islamic World, Leiden, Brill Archive

Dozvoljeno je preuzimanje autorskog teksta uz obavezno navođenja izvora tenvir.org u  jednoj u  od prve tri rečenice, kao i na kraju teksta i uz navođenja imena persona koje su priredile tekst. Korišćenje materijala uz nepoštovanje bilo kog od pomenutih pravila smatraće se kršenjem autorskih prava i podlježe zakonskoj odgovornosti.

2+
Podjelite objavu