U školama učimo o mračnom dobu ili srednjem vijeku da je to bio period nazadovanja zapadne civilizacije i da nikakva korist nije potekla iz tog perioda, međutim da li je stvarnost takva? Dok je Evropa bila u totalnom kolapsu Islamska civilizacija je dozivjela procvat u kulturi i u poljima nauke kao što su medicina, matematika, hemija itd. Taj period se drugačije zove i Islamsko zlatno doba. Ovaj period trajao je od 9. do 14. vijeka, kada su učenjaci

Islamskog svijeta prvi primijenili principe matematike i nauke. Kasnije u zlatnom dobu, proces edukacije je normalizovan u školama poznaijim kao medrese. Medrese su se nalazile unutar džamija (mesdžida) koje su bile spoj mjesta molitve, škole i biblioteke. Islamsko carstvo je ulagalo dosta truda u rad naučnika, a količina novca koja je potrošena na prijevođenju je bila ogromna u poređenju sa današnjim budžetima za istraživanje. Simbol ovog perioda je “kuća mudrosti” u Bagdadu, ogromna biblioteka koju je sagradio Harun El-Rašid i njegov sin El-Ma’mun. Kuća mudrosti je temelj Islamskog zlatnog doba, njegova izgrađnja i uništenje se smatraju početkom i krajem tog perioda. Bagdad je postao prijestonica znanja i nauke u cijelome svijetu narednih 400 godina.

Glavni uzrok svega ovoga je naravno bio Islam, bez kojeg osvajanja, velike civilizacije i naučni doprinos se ne bi dogodio, po uzoru prvog kur’anskog ajeta koji je bio objavljen Muhammedu s.a.w.s “Čitaj(Uči), u ime Gospodara tvoga Koji stvara” (El-Alek, 96:1), i velikog podsticaja u Islamu za znanjem. Bez Islama bliski istok ostao bi podijeljen između tada opadajuće Bizantije i Perzije.

Algebra i algoritam

U poslednjih 100 godina bilo je dosta napretka u nauci sve od relativnosti i kvantne mehanike do računarstva i svemirskog putovanja, međutim ništa od navedenog ne bi bilo moguće bez razvoja algebre. Pojam algebra potiče od arapske riječi El-džabr (الجبر‎) koja vuče korijene u manuskriptu Muhammeda ibn Musa el-Havarizmija pisan 820.
Algebra je dodala jednu dozu apstraktnosti koje prije nije bilo. Geometrija se bavi fizičkim problemima kao što su: „Koliko ima vode u bazenu?“, ali algebra je apstraktna – „ako osoba danas uloži 100€ na berzi, a investicija raste 7% tokom deset godina, koliko će investicija biti vrijedna za deset godina?“ El-Havarizmi je stvorio čitavo novo polje koje je bilo izuzetno prostrano i odrijedio pravila koja će omogućiti da se taj koncept dalje razvija.
Uvođenje algebre omogućilo je budućim islamskim matematičarima da svoje intelekte okrenu rješavanju jednačina zbog samog njihovog rezultata iako oni nemaju određenu primjenu (barem u tom periodu). Ovo danas nazivamo čistom matematikom. Ova grana proučavanja nije postojala prije Havarizmija ili je bila u ograničenoj razmjeri. Ove apstraktne ideje danas omogućavaju inženjerima da grade nebodere, miljama dugačke mostove i sigurnosne enkripcije.
Latinizavo ime Havarizmija je Algoritmi, kompjuteri i telefoni rade na principu algoritama a sve se to vraća na jednog čovjeka hiljadu godina unazad.

Trigonometrija

Za El-Marvazija se kaže da je izmislio glavne trigonometrije funkcije sinus, kosinus, tangens i kotangens. A 200 godina kasnije El buzdžani je došao sa se funkcijama sekant i kosekant[2]. Nasir el-Din El-Tusi opisan je kao tvorac trigonometrije kao matematičke discipline. Bio je prvi koji je trigonometriju tretirao kao matematičku disciplinu neovisnu od astronomije i razvio je sfernu trigonometriju u njen današnji oblik.

Optika

Ibn El-Haitam izumio je prvu kameru (kamera obskura)[5], bio je u mogućnosti da objasni da ljudsko oko vidi tako što se svjetlost odbija od objekta i ulazi u oko, on je bio prvi da totalno odbaci Ptolemejovu grčku teoriju. On je također zaslužan za razumijevanje i primjenjivanje naučne metode nekoliko stotina godine prije Renesanse u Evropi, mnogi ga smatraju i kao prvog naučnika.

Inzinjerstvo

Bregasto vratilo, vratilo na kojem su pričvršćeni bregovi, izumio je El-Džazari 1206. godine, koji je postavio u svojoj automatskoj mašini. Bregasto vratilo pojavilo se i u evropskim mehanizmima iz 14. veka
1206. Godine Džazari je izumio ranu radilicu [6], koju je ubacio sa mehanizmom za spajanje radilice u svoju dvocilindarsku pumpu. Poput moderne radilice, Džazarijev mehanizam sastojao se od pokretanja kotača koji pokreće nekoliko radilica, pri čemu je kretanje kotača bilo kružno, a igle se kretale napred-nazad u pravoj liniji. Radilica koju je opisao Džazari pretvara kontinuirano obrtno kretanje u linearno naizmjenično kretanje. Ovi izumi su bili ključni za modernu mašineriju kao što su parne mašine, motori sa unutrašnjim sagorevanjem i automatske kontrole.

Džazari je također konstruisao vodenu pumpu “saqiya” za podizanje vode koju je pokretala hidroelektrana, a ne ručni rad, iako su Kinezi prije toga koristili i hidroelektrane za crpne pumpe. Saqiya mašine poput onih koje je opisao opskrbljuju Damask vodom još od 13. vijeka sve do modernih vremena, i bile su u svakodnevnoj upotrebi u srednjovjekovnom Islamskom svijetu.

Hemija

Jedan od ranih pionira destilacije je bio fizičar i hemičar pod imenon El-Razi, koji je zaslužan za otkriće etanola.
Kerozin se široko koristi za pogon mlaznih motora aviona (mlazno gorivo) i nekih raketnih motora.
Proces destilacije sirove nafte u kerozin, kao i druga ugljovodonička jedinjenja, prvi je pisao u 9. veku perzijski učenjak Razi. U svojoj knjizi Kitab el-Asrar (Knjiga tajni) ljekar i hemičar Razi opisao je dvije metode za proizvodnju kerozina, nazvane naft abyad (“bijela nafta”), koristeći uređaj zvan alembik.
Da li ste ikad čuli za alkalne metale? E pa termin alkal takođe potiče od arapske riječi el-kali (القلوي‎).

Astronomija

Ilustracija iz el-Birunijevih astronomskih djela, objašnjava različite faze Mjeseca u odnosu na položaj sunca.

Otprilike 964. godine perzijski astronom Abd el-Rahman El-Sufi u svojoj Knjizi nepokretnih zvijezda, opisao je “nejasno mjesto” u sazviježđu Andromeda, što je prva definitivna referenca na ono što sada nazivamo galaksija Andromeda, najbliža spiralna galaksija našoj galaksiji.

Nasir el-Din El-Tusi izumio je geometrijsku tehniku pod nazivom Tusijev par, koja generiše linearno kretanje od dva kružna pokreta kako bi zamijenio problematični ekvivalent Ptolemeja.

Tusijev par

Tusijev par je kasnije je ubačen u geocentričnom modelu Ibn El-Šatira i heliocentričnom modelu Nikole Kopernika, iako nije poznato tko je posrednik ili da li je Kopernik otkrio tehniku samostalno. Kopernikus se danas smatra kao otac moderne nauke, što je fascinantno jer je njegov model izgrađen na ideje El-Tusija.
Također nazivi 165 zvijezda imaju arapske korijene.

Medicina

U Kairu, El-Mansur kalavun kompleks u kojem se nalazi bolnica, škola i mauzolej.

Moderni tehnološki razvoji u medicini i zdravlju su naravno ishod od viševijekovnih razvijanja, istraživanja i eksperimentisanja, veliki broj ovih istraživanja se desio u Islamskom svijetu između 9. i 14. vijeka.
Za ovo vrijeme učenjaci su donijeli veliki doprinos medicini, i stvorili tijelo znanja koje je bilo strahovito bitno i uticajno u svijetu za mnogo stotina godina. Za vrijeme zlatnog doba medicina se prvi put tretira kao prava nauka s naglaskom na empirijske dokaze i ponavljajućim procedurama.

Američka nacionalna medicinska biblioteka bolnice smatra proizvodom srednjovjekovne Islamske civilizacije.
U usporedbi sa ranijim kršćanskim ustanovama, siromašne i bolesne ustanove koje su nudile neki manastiri, Islamska bolnica bila je složenija ustanova sa širim spektrom funkcija.
U islamu je postojao moralni imperativ za liječenje bolesnih bez obzira na finansijski status. Islamske bolnice obično su bile velike i urbane strukture, od kojih su mnoge otvorene svima bilo da su muškarci ili žene, civili ili vojnici, djeca ili odrasli, bogati ili siromašni, muslimanski ili nemuslimanski.
Islamska bolnica je imala više svrha, centar za liječenje, dom za pacijente koji su se oporavili od bolesti ili nesreća, azil za mentalno obolele i dom s osnovnim potrebama za održavanje starijih i nemoćnih.

Ilustracija iz bolnice u Kordobi, Andaluziji prikazuje poznatog liječnika El-Zahravija (zvanog Abulcasis na zapadu) koji posjećuje pacijenta sa svojim pomoćnikom.

Društvene nauke

Ibn Haldun je bio tuniski učenjak, mnogi ga smatraju kao osnivača društvenih nauka kao što su Demografija, Ekonomija, Historiografija i Sociologija. Zbog prestiža njegove porodice bio je u mogućnosti pohađati visoko obrazovanje. To obrazovanje je obuhvatalo arapski jezik, Kur’an, hadiske nauke i šerijat. Bio je i uspješan da postane hafiz što je mukotrpan proces, zamaptiti cijeli Kur’an moze samo nekolicina muslimana. Pored ovog obrazovanja naučio je matematiku, filozofiju i klasičnu logiku.

Zanimljivosti

– Prvi univerzitet ikad izgrađen u cijelome svijetu nalazi se u Maroku. Njegovo ime je el-Karavijin, izgradila ga je muslimanka pod imenom Fatima El-Fihri 841. godine, ova ustanova je bila džamija, biblioteka i univerzitet istovremeno.

– Prva opservatorija u smislu specijalizovane istraživačke ustanove nalazi se u Bagdadu, izgrađen 825. godine. Prva opservatorija u evropi se pojavila tek nakon 730. godina.

– Prva ustanova za zbrinjavanje mentalno obolelih izgrađena je u Egiptu, u jugozapadnom kvartu u Kairu, a prva islamska psihijatrijska bolnica otvorena je u Bagdadu 705. godine.

Priredio: Amin Murtezić
Urednik: Almas Vejselović

Dozvoljeno je preuzimanje autorskog teksta uz obavezno navođenja izvora tenvir.org u  jednoj u  od prve tri rečenice, kao i na kraju teksta. Korišćenje materijala uz nepoštovanje bilo kog od pomenutih pravila smatraće se kršenjem autorskih prava i podlježe zakonskoj odgovornosti.

1+
Podjelite objavu